CZYM JEST OPINIA OZSS? - adwokat Anna Kątnik - Mania | Kancelaria adwokacka

Przed sądem toczy się sprawa rodzinna. W trakcie rozprawy słyszymy, że sąd postanowił dopuścić dowód z opinii OZSS. W tym wpisie rozszyfruję, co kryje się za tym skrótem i jakie znaczenie dla naszego postępowania ma opinia wydana przez ten podmiot.

CO OZNACZA „OZSS”?

W pierwszej kolejności musimy wyjaśnić, co kryje się za skrótem „OZSS”?

OZSS = OPINIODAWCZY ZESPÓŁ SĄDOWYCH SPECJALISTÓW

Osoby, które stykały się ze sprawami rodzinnymi/opiekuńczymi kilka lat temu, mogą pamiętać o funkcjonowaniu RODK (tj. Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno-Konsultacyjne). Obecnie Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów zastąpiły RODK .

Działalność OZSS reguluje ustawa [tj. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 708 z późn. zm.)].

Z przepisów tych w szczególności wynika, że OZSS:

działają w sądach okręgowych,
ich zadaniem jest sporządzanie, na zlecenie sądu lub prokuratora, opinii w sprawach rodzinnych i opiekuńczych oraz w sprawach nieletnich, na podstawie przeprowadzonych badań psychologicznych, pedagogicznych lub lekarskich,
na zlecenie sądu prowadzą także mediacje, przeprowadzają wywiady środowiskowe w sprawach nieletnich oraz prowadzą poradnictwo specjalistyczne dla małoletnich, nieletnich i ich rodzin,
mogą współdziałać z placówkami wykonującymi orzeczenia sądu.

W skład zespołu wchodzą specjaliści w zakresie psychologii, pedagogiki, pediatrii, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych, psychiatrii oraz psychiatrii dzieci i młodzieży.

OPINIA OZSS JAKO DOWÓD W SPRAWACH RODZINNYCH I OPIEKUŃCZYCH

Kodeks postępowania cywilnego stanowi, że sąd może zażądać opinii OZSS w sprawach rodzinnych i opiekuńczych (zob. art. 290 ze zn. 1 k.p.c.).

Przyjmuje się, że (pogrubienia własne):

„Opinie wydawane przez zespół specjalistów są kolejną, obok opinii instytutu naukowego lub naukowo-badawczego, odmianą dowodu z opinii biegłych. W każdym wypadku powinna to być sporządzona na piśmie opinia kolegialna. Stosuje się do niej odpowiednio przepisy o opinii instytutu naukowego lub naukowo-badawczego.”

[T. Ereciński [w:] Postępowanie dowodowe. Komentarz do art. 227-315 k.p.c., red. M. Dziurda, Warszawa 2024, art. 290(1).]

Tego rodzaju dowód jest zatem niczym innym, jak szeregiem czynności (analiza, badanie, redagowanie itd.), przeprowadzonych przez podmiot, w którego składzie znajdują się fachowcy. Dokument, który zostanie wydany, ma znaczenie dla postępowania, dostarcza wiedzy specjalnej, ale jak każdy inny dowód, podlega ocenie sądu.

W praktyce, po dowód z opinii OZSS sięga się, np. wtedy, gdy rodzice nie są w stanie się porozumieć co do istotnych kwestii dotyczących dziecka (sposób i częstotliwość realizowania kontaktów, kwestie wykonywania władzy rodzicielskiej itd.). Wówczas rodzice i dziecko uczestniczą w badaniach przeprowadzanych przez Zespół. Po ich zakończeniu sporządzana jest opinia, którą otrzymuje sąd, a następnie mogą się z nią zapoznać rodzice. Często sądy umożliwiają odniesienie się stronom do opinii poprzez złożenie zastrzeżeń do ich treści.

Termin na złożenie zastrzeżeń określa sąd. Nie przewidziano odgórnej, sztywnej granicy. Stąd, termin ten może wynosić 7 czy 14 dni, a nawet miesiąc.

Zastrzeżenia do opinii składa się na piśmie, wskazując konkretne zarzuty do treści opinii i uzasadniając je.

W usprawiedliwionych przypadkach można wnosić o uzupełnienie opinii lub o powołanie innego Zespołu. Działania takie są zasadne szczególnie, gdy wykaże się, np. błędy metodologiczne, sprzeczności w opinii, nieuwzględnienie ważnych faktów.

KIEDY WARTO WNIOSKOWAĆ O OPINIĘ OZSS, A KIEDY JEJ UNIKAĆ?

Dowód z opinii OZSS sąd może dopuścić na wniosek stron, jak i z urzędu. To bardzo waży dowód w sprawie, który może wpłynąć na treść orzeczenia, ale także “odbić się” na relacjach pomiędzy rodzicami. W dokumencie tym znajdują się niekiedy bardzo wrażliwe kwestie oraz ocena kompetencji wychowawczych każdego z rodziców. Dlatego, jeżeli istnieje szansa na porozumienie pomiędzy rodzicami i będzie to dobre dla samego dziecka, warto poważnie przemyśleć złożenie wniosku o opinię, gdyż dowód ten może rodziców od ugody oddalić.

Kiedy jest to zazwyczaj konieczne/korzystne? Np. w przypadku poważnych konfliktów rodzicielskich, podejrzenia alienacji rodzicielskiej, problemów wychowawczych, uzależnień, przemocy.
Kiedy warto rozważyć alternatywy lub unikać? Np. gdy istnieje realna szansa na porozumienie poprzez mediacje, a kwestie sporne nie są bardzo skomplikowane i nie wymagają głębokiej diagnostyki psychologicznej.

JAK WYGLĄDA PRZYGOTOWANIE, BADANIE I OPINIOWANIE OZSS?

Procedura opiniowania została szerzej opisana w Zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lutego 2016 r. w sprawie ustalenia standardów metodologii opiniowania w opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (Dz. Urz. MS z 2016 r. poz. 76 z późn. zm.).

I tak, proces diagnostyczny składa się z trzech etapów.

I. W ramach pierwszego następuje zapoznanie się z aktami sprawy, przygotowanie się do badania, w szczególności pod kątem zaplanowania organizacji badania, a także przygotowanie miejsca i odpowiednich warunków badania.

Warto wiedzieć, że takie zaplanowanie organizacji badania powinno uwzględniać warunki obiektywne (np. warunki lokalowe opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów, czasowe osób badanych i badających) i subiektywne (np. podatność na zmęczenie, odporność na stres, postawę wobec badania);

II. Drugi etap odnosi się do samego badania. W tej części następuje potwierdzenie tożsamości osób badanych oraz odebranie od nich pisemnej zgody dotyczącej udziału w badaniu. Osoby badane powinny zostać poinformowane o:

celu i planie badania,
braku zgody na rejestrację badania oraz możliwości przerwania lub odstąpienia od badania w sytuacji nieprzestrzegania przez osoby badane zakazu rejestracji,
udziale w badaniu wyłącznie osób wskazanych w zleceniu,
wykorzystaniu danych uzyskanych w trakcie badania zgodnie z kryterium ich użyteczności w celu sporządzenia opinii dla organu zlecającego.

Samo badanie polega na rozmowie, przeprowadzonej przez specjalistów z każdą osobą badaną. Rodzice mogą również otrzymać testy do wypełnienia. Badający obserwują zachowanie (w szczególności reakcje) rodziców i dziecka.

Po przeprowadzeniu badania, osoby badane są informowanie o zakończeniu badania i terminie sporządzenia opinii. Ponadto, informuje się je o możliwości zgłaszania uwag co do przebiegu badania do kierownika lub upoważnionego przez niego specjalisty, a co do treści i wniosków końcowych opinii – do organu zlecającego.

III. Trzeci etap obejmuje czynności następujące po badaniu. Wtedy następuje analiza i interpretacja wyników badania, integracja danych, przeprowadzenie konsultacji w zespole opiniującym oraz sporządzenie opinii pisemnej.

PYTANIA DOTYCZĄCE BADANIA/OPINIOWANIA

Poniżej zamieszczam kilka pytań wraz z odpowiedziami, które dotyczą badania/opiniowania przez OZSS w sprawach rodzinnych i opiekuńczych.

PYTANIA DOTYCZĄCE TWOJEGO UDZIAŁU

Czy może dojść do wydania opinii bez mojego udziału?

Jest to możliwe z pewnym zastrzeżeniem. Przeprowadzenie badania i wydanie opinii bez udziału jednej ze stron w zakresie odpowiednim do zgromadzonego materiału może nastąpić wyłącznie za zgodą sądu.

Co w sytuacji, gdy nie zgodzę się na swój dalszy udział w badaniu OZSS?

W takim wypadku, Zespół zwróci się do sądu z zapytaniem o celowość wydania opinii na podstawie dostępnego materiału, wskazując zakres, w jakim to będzie możliwe. Oczywiście, o takiej możliwości strony powinny zostać poinformowane.

PYTANIA DOTYCZĄCE DZIECKA

Co, jeżeli w trakcie badania OZSS nie zgodzę się na kontakt dziecka z drugim rodzicem?

Wówczas, osoby badające powinny powiadomić strony o tym, że informacja tej treści (tj. o braku zgody) zostanie zamieszczona w opinii.

A co, jeżeli nie wyrażę zgody na badanie psychologiczne, pedagogiczne lub psychiatryczne dziecka bez mojej obecności?

W takiej sytuacji badający odstępują od badania dziecka. Powiadamiają również strony, że jeśli sąd podejmie taką decyzję, opinia zostanie opracowana w ograniczonym zakresie, na podstawie dostępnego materiału.

Czy na badania OZSS mogę wziąć dokumenty dotyczące dziecka?

Jak najbardziej. Jeżeli istnieje dokumentacja dotycząca zdrowia, edukacji oraz rozwoju dziecka, która nie znajduje się w aktach sprawy, rodzice lub opiekunowie mogą przekazać ją w trakcie badania. W takim wypadku, za pisemną zgodą osoby, która ją dostarcza, może być włączona do teczki sprawy . Jeżeli dokumentacja taka zostanie wykorzystana w opinii, wskazuje się w niej na źródło jej pochodzenia.

Czy dziecko powinno być przygotowane na badania OZSS ?

Oczywiście. Sposób przygotowania dziecka powinien być uzależniony od jego wieku, stopnia rozwoju. Powinno ono wiedzieć, że idzie na badanie. Należy ograniczać stres z nim związany. Pamiętajmy, że takie badanie przeprowadzają doświadczeni specjaliści.

Nie można natomiast wprowadzać dziecka w błąd czy generować u niego strachu, odpowiedzialności (np. „panie ocenią, czy trzeba mi Ciebie zabrać”). W żadnym wypadku nie można instruować dzieci co do tego, co mają mówić, w szczególności nie można przekazywać im, jak powinny wypowiadać się o drugim rodzicu. Badania są przeprowadzane w taki sposób, aby odkryć prawdę o sytuacji rodzinno-opiekuńczej i wyeliminować to, co dzieci „miały powiedzieć, a niekoniecznie jest prawdą”.

POZOSTAŁE KWESTIE

Czy na badania OZSS mogę wziąć inne dokumenty, które dotyczą sprawy, ale nie są związane ściśle z dzieckiem?

Inne materiały dostarczone badającym przez strony mogą być wykorzystane wyłącznie po włączeniu ich przez sąd jako materiału dowodowego do akt sprawy.

Co w przypadku, gdy jedna z osób badanych będzie zachowywać się agresywnie, zagrażać bezpieczeństwu innych osób badanych lub badających?

Osobiście, nie spotkałam się jeszcze z takim przypadkiem. Gdyby jednak doszło do takiej sytuacji, badanie powinno wówczas zostać przerwane lub należy odstąpić od badania i poinformować sąd.

PODSUMOWANIE: Twoja sprawa rodzinna i rola opinii OZSS

W sprawach rodzinnych, zwłaszcza tych dotyczących dzieci, nierzadko pojawia się potrzeba uzyskania opinii OZSS. Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów to kluczowe instytucje, które na zlecenie sądu przeprowadzają badania psychologiczne, pedagogiczne i lekarskie, aby dostarczyć kompleksowej oceny sytuacji rodzinnej. Ich opinie stanowią ważny dowód, pomagając sądom w podejmowaniu decyzji dotyczących władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem czy miejsca zamieszkania małoletniego.

Trzeba pamiętać, że badanie w OZSS to proces złożony, którego przebieg jest szczegółowo uregulowany. Wiedza o tym, czym jest OZSS, jak wygląda badanie i jakie ma znaczenie dla naszej sprawy, jest niezbędna. Chociaż opinia OZSS może być pomocna w rozstrzygnięciu sporów, należy rozważnie podchodzić do wnioskowania o nią, mając na uwadze dobro dziecka i potencjalny wpływ na relacje rodzinne.

Moi Klienci otrzymują ode mnie porady w zakresie przebiegu badania OZSS, pod kątem ich interesów, a także uwzględniając dobro dziecka.

Potrzebujesz wsparcia prawnego w sprawie rodzinnej z udziałem OZSS? Masz pytania dotyczące badań psychologicznych w sądzie lub chcesz złożyć zastrzeżenia do opinii OZSS? Jako adwokat zajmujący się sprawami rodzinnymi, mogę pomóc w zrozumieniu procesu, przygotowania się do badania i skutecznej obrony Twoich interesów.